سرانه مصرف روغن زیتون در ایران و جهان و فواید آن
مقدمه
روغن زیتون که از میوه درخت زیتون استخراج میشود، یکی از سالمترین چربیهای گیاهی محسوب میشود که در رژیم غذایی مردم مدیترانه بهطور گسترده استفاده میشود. این روغن به دلیل داشتن چربیهای تکغیراشباع، آنتیاکسیدانها و ترکیبات ضدالتهابی، شناختهشدهترین روغن سالم غذایی است و در چند دهه اخیر توجه متخصصان تغذیه در سراسر جهان را به خود جلب کرده است.
سرانه مصرف روغن زیتون در جهان
طبق آمارهای بینالمللی:
- در کشورهای مدیترانهای مانند یونان، اسپانیا و ایتالیا مصرف روغن زیتون بهصورت قابل توجهی بالاست؛ برای مثال در یونان سرانه مصرف سالانه روغن زیتون حدود ۲۰ تا ۲۴ کیلوگرم است.
- در برخی کشورهای کوچک مانند سن مارینو گفته میشود سرانه مصرف بیش از ۲۲ کیلوگرم در سال بوده است.
- در سطح جهانی، متوسط سرانه مصرف روغن زیتون حدود ۵۰۰ گرم تا چند کیلوگرم در سال برای هر نفر تخمین زده میشود که بسیار پایینتر از مصرف در کشورهای سنتی مصرفکننده است.
دلایل این تفاوتها در فرهنگ غذایی، تولید محلی زیتون، قیمت روغن و الگوهای تغذیهای مردم نهفته است — بهویژه رژیم غذایی مدیترانهای که این روغن را بهعنوان یک جزء پایه دارد.
سرانه مصرف روغن زیتون در ایران
در ایران وضعیت مصرف روغن زیتون نسبت به جهان بسیار پایینتر است:
- گزارشهای مختلف نشان میدهند که سرانه مصرف روغن زیتون در ایران حدود ۲۰۰ تا ۲۵۰ گرم در سال است، رقمی که در مقایسه با کشورهای تولیدکننده و مصرفکننده قوی بسیار کم بهنظر میرسد.
- این رقم در مقایسه با استاندارد متوسط جهانی حدود یکدهم یا کمتر است که نشاندهنده نیاز به فرهنگسازی مصرف و افزایش آگاهی درباره فواید این روغن است.
دلایل پایین بودن این میزان مصرف در ایران شامل قیمت بالای روغن زیتون، عادات غذایی متفاوت، و شناخت کمتر فواید آن در بین عموم مردم بوده است.
فواید سلامتی مصرف روغن زیتون
روغن زیتون بهدلیل ترکیبات طبیعی و غیرقابلرقیب خود از لحاظ علمی بهعنوان یکی از سالمترین چربیها شناخته میشود:
۱. بهبود سلامت قلب و عروق
روغن زیتون غنی از چربیهای تکغیراشباع است که میتواند باعث کاهش کلسترول LDL («کلسترول بد») و افزایش HDL («کلسترول خوب») شود و خطر بیماریهای قلبی را کم کند.
مطالعات نشان دادهاند که کسانی که بیش از نیمقاشق غذاخوری روغن زیتون در روز مصرف میکنند، ریسک بیماری قلبی و مرگ زودرس را کاهش میدهند.
۲. خواص آنتیاکسیدانی و ضدالتهابی
روغن زیتون حاوی ترکیبات آنتیاکسیدانی و فنولهای طبیعی است که اثرات ضدالتهابی و محافظتی روی سلولهای بدن دارند و میتوانند با کاهش التهاب مزمن در بدن از ابتلا به بیماریهای مزمن پیشگیری کنند.
۳. کاهش خطر سکته مغزی
تحقیقات علمی نشان دادهاند که مصرف منظم روغن زیتون در رژیم غذایی مدیترانهای میتواند خطر سکته را کاهش دهد — مطالعات جدید حتی تا ۲۵٪ کاهش خطر سکته را با پیروی از چنین رژیمی گزارش کردهاند.
۴. کمک به کنترل وزن و دیابت نوع ۲
در حالیکه چربیها کالریدار هستند، چربیهای سالم موجود در روغن زیتون میتوانند به بهبود حساسیت به انسولین و کنترل قند خون کمک کنند، و در مدیریت وزن نقش مثبتی داشته باشند.
۵. پشتیبانی از سلامت مغز و توان ذهنی
برخی تحقیقات نشان میدهند مصرف منظم روغن زیتون، بهویژه روغن زیتون فرابکر، میتواند با کاهش التهاب و استرس اکسیداتیو از قدرت مغز حمایت کرده و ممکن است خطر زوال شناختی را کاهش دهد.
۶. خواص ضدسرطانی و محافظت از بافتها
مواد فنولی و آنتیاکسیدان موجود در روغن زیتون ممکن است در کاهش خطر برخی سرطانها نقش داشته باشند، گرچه برای قطعیت علمی نیاز به تحقیقات گستردهتر است.
جمعبندی
روغن زیتون نه تنها یک جزء خوشطعم در آشپزی است، بلکه بهعنوان یک چربی سالم کلیدی در رژیم غذایی شناخته میشود که فواید متعدد قلبی، مغزی، و پیشگیری از بیماریهای مزمن را به همراه دارد. در مقایسه با جهان، ایران هنوز در سرانه مصرف روغن زیتون فاصله زیادی دارد، اما با فرهنگسازی تغذیه سالم و افزایش آگاهی میتوان این روند را تغییر داد و سلامت جامعه را بهبود بخشید.
